ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ ވެއްޓަކީ ތަފާތު އެކި ބާވަތްތަކުގެ ދިރުންތަކުން މުއްސަނދިވެފައިވާ ވެއްޓެކެވެ. މިގޮތުން ފަހަކަށް އައިސް ރާއްޖެއިން، ހާއްސަކޮށް ޏ. ފުވައްމުލަކުން ފެންނަމުންދާ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ދިރުމަކީ "ކޮކޮނަޓް ކްރެބް" (ސައިންޓިފިކް ނަން: Birgus latro) ނުވަތަ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި "މާރުއް ކަކިޑި" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ކަކުންޏެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށީގެ ތާރީހުގައި މީގެ ކުރިން މާ ގިނައިން ރެކޯޑުކުރެވިފައި ނުވި ނަމަވެސް، މިއަދު މި ބާވަތް މިވަނީ ފުވައްމުލަކުގެ ތިމާވެށީގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެން ފަށައިފައެވެ.

ކޮކޮނަޓް ކްރެބް ނުވަތަ މާރުއް ކަކިޑިއަކީ ނަމުގައި "ކަކުނި" އޮތް ނަމަވެސް، އާއިލީ ގޮތުން އެންމެ ބޮޑަށް ގުޅިފައިވަނީ ބަރަވެއްޔާއެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ކަނޑު ނުހިމަނައި، ހިކިފަސް ބިމުގައި ދިރިއުޅޭ އެންމެ ބޮޑު އާތްރޮޕޮޑްގެ ބާވަތެވެ. މާރުއް ކަކިޑީގެ ހަށިގަނޑު ގާތްގަނޑަކަށް 40 ސެންޓިމީޓަރަށް ބޮޑުވާއިރު، ފައިތަކާ އެކު މި ދިރުމުގެ ދިގުމިން 100 ސެންޓިމީޓަރަށް (1 މީޓަރަށް) އަރައެވެ. އަދި ބަރުދަނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 4 އާއި 5 ކިލޯ ހުންނަ ކަމަށް ވަނީ ރެކޯޑުކުރެވިފައެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 40 އަހަރުގެ ދިގު އުމުރެއް ވޭތުކުރާ ދިރުމެކެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް ޔޫނިއަން ފޯ ކޮންޒަވޭޝަން އޮފް ނޭޗާ (އައި.ޔޫ.ސީ.އެން) ގެ ރަތް ލިސްޓުގައި މި ދިރުން ހިމަނާފައިވަނީ ނެތިދިއުމުގެ ބިރުހީވެފައިވާ ނުވަތަ "ވަލްނަރަބަލް" ދިރުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

މި ދިރުން އާންމުކޮށް ދިރިއުޅެނީ އިންޑޯ-ޕެސިފިކް ސަރަހައްދުގެ ޖަޒީރާ ރަށްތަކުގައި، މޫދާ މާދުރުނޫން ހިސާބުތަކުގައެވެ. ކާނާގެ ގޮތުގައި އޯގަނިކް ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް މީތި ބޭނުންކުރެއެވެ. ރުއްރުކުން ވެއްޓިފައި ހުންނަ ކާށީގެ ކިފުޅިގަނޑު ނައްޓާލުމަށްފަހު، ކާށީގެ ލޯ ހުންނަ ދިމާލުން ނާށިގަނޑު ހަލާކުކޮށްލައިގެން ކާށި ކައި އުޅުމަކީ މީގެ ހާއްސަ ސިފައެކެވެ. މިއަށް "ކޮކޮނަޓް ކްރެބް" ގެ ނަން ދެވިފައިވަނީ ވެސް މި ސަބަބަށްޓަކައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ކާއްޓަކީ ހަމައެކަނި މީގެ މައިގަނޑު ކާނާއެއް ނޫނެވެ؛ މަރުވެފައި ހުންނަ އެކި ދިރުންތަކުގެ މަސް ފަދަ ތަކެއްޗަކީ ވެސް މީގެ ކާނާއެވެ.

މާރުއް ކަކިޑީގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް ބަލާއިރު، މީގެ ޅަފަތުގައި އުޅެނީ އާދައިގެ ބަރަވެލި ފަދައިން ހުސް ތޮށިގަނޑު ހޯދައިގެން އެ ތޮށިގަނޑުގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް ވަކިވަރަކަށް ބޮޑުވުމުން އެ ތޮށިގަނޑު ދޫކޮށްލައެވެ. އޭގެ ފަހުން މީގެ ނިގޫ ބަނޑުދަށަށް ލަންބާލައި، ބުރަކަށި ހަރުވެ ވަރުގަދަ ކަށިގަނޑަކަށް ބަދަލުވެގެން ދެއެވެ. މިއާއެކު އިތުރު ތޮށްޓެއްގެ ހިމާޔަތް ހޯދުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދެއެވެ. މާރުއް ކަކިޑި ބިސްއަޅަނީ މޫދަށެވެ. އަދި ބިސްތަކުން ނިކުންނަ ކުދި ފަނިތައް މޫދުގެ އޮއިވަރާއެކު ދަތުރުކޮށް ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށްތަކަށް ލައްގައެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑުވުމަށްފަހު މިއީ މޫދުގައި އުޅޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މީގެ ހަށިގަނޑު ބޮޑުކަމާއި ބަރުހެލިކަމުގެ ސަބަބުން ފަތައި އުޅުމުގެ ގާބިލުކަމެއް ނުހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ދިރުން އެއްފަހަރު ބިމުގައި ވަޒަންވެރިވެ އާލާވެއްޖެނަމަ އެ ރަށެއްގެ އެއްގަމުގައި ދިރިއުޅެއެވެ. މިއީ ސައިޒުން ބޮޑު ބިރުވެރި ސިފައެއް ހުންނަ އެއްޗެއް ނަމަވެސް އިންސާނުންނަށް ހަމަލާދީ ހަދާ ގެއްލުންދެނިވި އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއާ ކައިރި ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި މި ދިރުން އުޅުނު ނަމަވެސް، ރާއްޖެއިން މާރުއް ކަކިޑި ރަސްމީކޮށް ރެކޯޑުކުރެވިފައިވަނީ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އޭގެ މާ ކުރިންވެސް ފުވައްމުލަކުން މި ކަކުނި ފެންނަ ކަމުގެ އަޑުތައް ވަނީ ފެތުރިފައެވެ. މިހާރު ފުވައްމުލަކުގެ އިތުރުން ރާއްޖޭގެ އެހެން ބައެއް ރަށްރަށުން ވެސް މި ކަކުނި ފެންނަމުންދާ ކަމަށް ރިޕޯޓުކުރެވެއެވެ. ފުވައްމުލަކުން ފެންނަ މާރުއް ކަކިޑީގެ ބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، އެ ރަށުގައި މި ދިރުން އުޅޭތާ މަދުވެގެން 12 ވަރަކަށް އަހަރު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވެދާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މިއީ މި ދިރުމާ ބެހޭ ގޮތުން އިތުރު ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކެއް ކުރަން ޖެހިފައިވާ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ހާއްސަ ވެއްޓެއް ލިބިފައިވާ ފުވައްމުލަކުގައި މާރުއް ކަކިޑި އާލާވަމުން ދިއުމަކީ އެ ރަށުގެ ގުދުރަތީ މުއްސަނދިކަމަށް ލިބުނު އިތުރު ފުރިހަމަކަމެކެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ވެސް މަދުވަމުންދާ ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ ދިރުމަކަށް ވުމާއެކު، މިއަށް ގޯނާނުކޮށް ރައްކާތެރިކަން ދިނުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. ފުވައްމުލަކުގެ ގުދުރަތީ ތަރިކައަށް އިތުރުވި އަގުހުރި ބޮޅެއްގެ ގޮތުގައި މާރުއް ކަކިޑި ބަލައިގަނެ، އެ ދިރުން ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ތިމާވެއްޓަށް ލޯބިކުރާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ ޒިންމާއެކެވެ.