ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އިސްލާމީ ރިވެތި އުސޫލުތަކާއި، އެއްބައިވަންތަކަމުގެ މަތިވެރި ސިފަތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ހިތްފަސޭހަ މުޖުތަމަޢެކެވެ. ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން ދިވެހިންގެ މެދުގައި އޮތް ގާތްކަމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމާއި، އިޙްތިރާމްކުރުމުގެ ރިވެތި އާދަތަކަކީ ދިވެހިވަންތަކަމުގެ އަސާސެވެ. ނަމަވެސް ޒަމާނަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކާއި، ޒަމާނީ ތަރައްޤީއާއި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން، ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ޒަމާނުއްސުރެ އޮތް އެތައް ރިވެތި އާދައެއް މިއަދު މިވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ފަނޑުވެ، ނެތިދިއުމުގެ ބިރުވެރި މަގަށް އެޅިފައެވެ.

އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަކޮށްލަންޖެހެނީ އިސްލާމީ ރިވެތި ސަލާމްކުރުމުގެ އާދައެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި މަގުމަތިން ދިމާވާ ކޮންމެ މީހަކަށް، ދަންނަ މީހަކަށް ވިޔަސް ނުދަންނަ މީހަކަށް ވިޔަސް، ހިނިތުންވުމާއެކު ސަލާމް ގޮވާލުމަކީ ދިވެހިންގެ ކަށީގައި ހަރުލާފައިވާ އާދައެކެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު އެ އާދަ މިވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހީނަރުވެފައެވެ. މަގުމަތިން އެކަކު އަނެކަކާ ދިމާވާއިރު، އިސްދަށަށް ޖަހައިގެން، ސްމާޓްފޯނަށް ގެއްލިފައި ތިބޭ މަންޒަރު މިއަދު ފެންނަނީ އާންމު ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ބޮޑެތި މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި ކުޑަކުދިންނަށް އޯގާތެރިވުމުގެ ސިފައަށްވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. ކުރީގައި ދޮށީ އުމުރުގެ މީހަކު ފެނުމުން އިޙްތިރާމް އަދާކުރުމާއި، އެމީހުން ދައްކާ ވާހަކަ ކަނުލައި އަޑުއެހުމާއި، ޢާންމު ދަތުރުފަތުރުގެ ވަސީލަތްތަކުގައިވެސް އެމީހުންނަށް ޖާގަ ދިނުމަކީ ޒުވާނުން ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު ކުރި ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު އެފަދަ ކަންކަން ފެންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. އަދި ވާހަކަދެއްކުމުގައި ބޭނުންކުރާ އިޙްތިރާމްގެ ބަސްމަގު ނެތިގޮސް، ހުތުރު އަދި ހަރުކަށި ބަސްތައް ބޭނުންކުރުން ވަނީ އާންމުވެފައެވެ.

އަވަށްޓެރިކަމުގެ ގުޅުމަކީވެސް ދިވެހިން ފާހަގަކޮށްލެވުނު މުހިންމު ދާއިރާއެކެވެ. އެއްގެއިން އަނެއްގެއަށް ކާތަކެތި ބަދަލުކުރުމާއި، އަވަށްޓެރިޔާގެ ހާލު ބަލައި، ހިތާމައާއި އުފަލުގައި ބައިވެރިވުމަކީ ދިވެހިންގެ އާދައެކެވެ. ކުދި އަވަށްތަކުގައި އެންމެން އެކުގައި ކައްކައި، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީވެ އުޅުނު ޒަމާން މިއަދު މާޒީވަމުންދާއިރު، އެއް އިމާރާތެއްގެ އެއް ފަންގިފިލާގައި ދިރިއުޅޭ ދެ އަވަށްޓެރިން އެކަކު އަނެކަކަށް ނުދަންނަ ހާލަތަށް މިއަދު ކަންކަން ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ.

ހަމައެއާއެކު، އިޖުތިމާޢީ އެއްބައިވަންތަކަމާއި އެކުވެރިކަން ދައްކުވައިދޭ "އަޝޫރާ ދުވަހު ފެންޖެހުން" ފަދަ ސަގާފީ ކަންކަމާއި، ރަށު ފެންވަރުގައި ކުރެވޭ "ހިލޭސާބަހަށް މަސައްކަތްކުރުން" ނުވަތަ ވާދޫކުރުމުގެ އާދަވެސް މިއަދު މިވަނީ ނެތެން ފަށާފައެވެ. ކޮންމެ ކަމަކަށް އުޖޫރައެއް ހޯދުމުގެ ވިސްނުން އިސްވެ، ޤައުމީ އަދި އިޖުތިމާޢީ މަސައްކަތްތަކުގައި ހިލޭސާބަހަށް ބައިވެރިވުމުގެ ރޫޙު މިވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ.

ޒަމާނީ ތަރައްޤީއާއެކު އަޅުގަނޑުމެން ކުރިއަށްދާން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ތަރައްޤީ ހޯދަންވާނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަގުހުރި، އިސްލާމީ ރިވެތި އާދަކާދަތައް ޤުރުބާންކޮށްފައެއް ނޫނެވެ. މިފަދަ ރިވެތި އާދަތައް އަލުން ދިރުވައި އާލާކުރުމަކީ މިއަދު ކޮންމެ ދިވެއްސެއްގެވެސް ފަރުދީ ޒިންމާއެކެވެ. ޢާއިލާގެ ތެރެއިންނާއި ސްކޫލްތަކުގެ ތެރެއިން މި ސިފަތައް ޅަދަރިންގެ ހިތްތަކުގައި ބިންވަޅު ނަގައިދީގެން މެނުވީ، ދިވެހިންގެ މި ރީތި ސަގާފަތާއި އަޚްލާޤު ކުރިމަގުގެ ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށެއް ނުދެވޭނެއެވެ.