






.jpg?w=3840&q=75)

މީހުން
އިންސާނީ ޙައްޤުތަކަކީ ކޮންމެ އިންސާނަކަށްމެ، އޭނާގެ ކުލަޔާއި، ޖިންސާއި، ނަސްލާއި، ބަހާއި، ދީނަށް ބެލުމެއްނެތި، ހަމައެކަނި އިންސާނަކަށްވީތީ ލިބިދޭ އަސާސީ ޙައްޤުތަކެކެވެ. މި ޙައްޤުތަކަކީ އިންސާނާގެ ކަރާމާތާއި، ޢިއްޒަތް ރައްކާތެރިކޮށް، ދުނިޔޭގައި އަމާންކަމާއި އިންޞާފާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ ފުރުޞަތު ކޮށައިދޭ މުހިންމު ބިންގަލެކެވެ. މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނަކީ މީގެ ސާދަސަތޭކައަށްވުރެ ގިނަ އަހަރު ކުރިން އިންސާނާގެ މިފަދަ އެންމެހައި ޙައްޤުތަކެއް ކަށަވަރުކޮށްދީ، އިންސާނީ ކަރާމާތް އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް އުފުލައިދިން ދީނެވެ.
އިންސާނަކަށްވީތީ ލިބިދޭ އެންމެ މުހިންމު އަދި އަސާސީ އެއް ޙައްޤަކީ ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤެވެ. މިއީ އެހެން ހުރިހާ ޙައްޤުތަކެއްގެ އަޞްލެވެ. ޝަރުޢީ ހަމަތަކުން ބޭރުން އެއްވެސް މީހެއްގެ ފުރާނަ ދުއްވާލުމަކީ ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދިނުމަކީ ކަނޑައެޅިގެން މަނާކުރެވިފައިވާ ކަމެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި އެންމެ އިންސާނެއްގެ ފުރާނަ ނުޙައްޤުން ދުއްވާލުމަކީ މުޅި އިންސާނިއްޔަތު ޤަތުލުކުރުން ފަދަ ބޮޑު ފާފައެއްގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ މި ޙައްޤުގެ މުހިންމުކަން ބޮޑުކަމުންނެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ މިނިވަންކަމާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ ޙައްޤެވެ. އަޅުވެތިކަމާއި އަނިޔާވެރިކަމުން އެއްކިބާވެ، ބިރުވެރިކަމެއް ނެތި އަމާން މާޙައުލެއްގައި އުޅުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އަމިއްލަ ޒާތީ މިނިވަންކަމާއި، ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ފަރުދަކަށްމެ ލިބެންޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޢަދުލުއިންޞާފު ލިބުމުގެ ޙައްޤަކީވެސް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވަރަށް މުހިންމު ބައެކެވެ. ޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި އެންމެންނަކީވެސް ހަމަހަމަ ބައެއް ކަމުގައި ބަލައިގަނެ، އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ލިބުމަކީ އިންސާނަކަށްވީތީ ކަށަވަރުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
އަދި ހަމައެހެންމެ، އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ލިބުމުގެ ޙައްޤަކީވެސް އިންސާނަކަށްވީތީ ލިބިދޭ ޙައްޤެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކާބޯތަކެއްޗާއި، ފޭރާމާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ޞިއްޙީ ފަރުވާއާއި، ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ހިމެނެއެވެ. ކޮންމެ އިންސާނަކަށްވެސް އޭނާގެ ޤާބިލިއްޔަތު ތަންދިން މިންވަރަކުން މަސައްކަތްކޮށްގެން އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ ޙައްޤާއި، މުދާ މިލްކުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދޭންޖެހެއެވެ. މިފަދަ ޙައްޤުތައް ފުރިހަމައަށް ލިބިގެން މެނުވީ އިންސާނާއަށް އޭނާގެ ފުރިހަމަ ދައުރު މުޖުތަމަޢުގައި އަދައެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އިންސާނަކަށްވީތީ ލިބިދޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ޙައްޤަކީ ޢާއިލާއެއް ބިނާކުރުމާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި ޢިއްޒަތްތެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމުގެ ޙައްޤެވެ. ކައިވެނިކޮށް، ދަރިން ހޯދައި، އެ ދަރިންނަށް ރަނގަޅު ތަރުބިއްޔަތެއް ދީގެން ބޮޑުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ފަހިވެފައި އޮންނަންޖެހެއެވެ. ޢާއިލާއަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ބިންގާ ކަމަށްވާއިރު، އެ ބިންގާ ވަރުގަދަކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ ޤާނޫނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން ދައުލަތާއި މުޖުތަމަޢުގެ ފަރާތުން ލިބުމަކީ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް ޒާތީ ޙައްޤެކެވެ.
ހަމައެއާއެކު، އިންސާނާގެ ޒާތީ ސިއްރުތައް ހިފެހެއްޓުމާއި، އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ޙުރުމަތް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤަކީވެސް ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެއްވެސް މީހެއްގެ ގެދޮރަށް ނުޙައްޤުން ވަދެގަތުމާއި، ފާރަލުމާއި، ޒާތީ މުޢާމަލާތްތަކަށް އަރައިގަތުމަކީ އިންސާނީ ކަރާމާތާ ޚިލާފު ކަންކަމެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވެސް މީސްމީހުންގެ ޢައިބުތައް ހޯދައި ބެލުމާއި، ޖާސޫސްކުރުން ވަރަށް ހަރުކަށި ޢިބާރާތުން މަނާކުރައްވާފައިވަނީ އިންސާނާގެ މި މުހިންމު ޙައްޤު ޙިމާޔަތްކޮށްދެއްވުމަށެވެ.
އިންސާނަކަށްވީތީ ލިބިދޭ އަނެއް އަސާސީ ޙައްޤަކީ ތަފާތުކުރުމެއްނެތި ހަމަހަމަކަމާއެކު މުޢާމަލާތް ލިބުމުގެ ޙައްޤެވެ. މުއްސަންޖަކަށްވީތީ ނުވަތަ ފަޤީރަކަށްވީތީ، ނުފޫޒުގަދަ ޢާއިލާއަކަށް ނިސްބަތްވީތީ ނުވަތަ ނިކަމެތި ދަރިފަސްކޮޅަކަށް ނިސްބަތްވީތީ އިޖުތިމާޢީ ގޮތުންނާއި ޤާނޫނީ ގޮތުން ތަފާތުކުރުންތައް ގެންގުޅުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން، ތަޤުވާވެރިކަމުން މެނުވީ ޢަރަބިއެއްގެ މައްޗަށް ޢަޖަމީއަކަށް، އަދި ޢަޖަމީއެއްގެ މައްޗަށް ޢަރަބިއަކަށް އެއްވެސް މާތްކަމެއް ނުވެއެވެ. މި އުޞޫލަކީ އިންސާނީ ހަމަހަމަކަމުގެ އެންމެ މަތީ މިސާލެވެ.
އަދި ހަމައެހެންމެ، އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު މާޙައުލެއްގައި މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޙައްޤާއި، އުޖޫރަ ލިބުމުގެ ޙައްޤަކީވެސް ކަށަވަރުވާންޖެހޭ އަސާސީ ކަމެކެވެ. މަސައްކަތްތެރިޔާ ކުރާ މަސައްކަތަށް އެކަށޭނަ އުޖޫރައެއް ވަގުތުން ދިނުމާއި، އޭނާގެ ޞިއްޙަތަށާއި ފުރާނައަށް ނުރައްކާނުވާނޭ ފަދަ އަމާން މާޙައުލެއް ޤާއިމުކޮށްދިނުމަކީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވާ ކަމެކެވެ. މީހުން ލައްވައި ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުމާއި، ގަދަކަމުން މަސައްކަތް ކުރުވުމަކީ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ އެންމެ އަސާސީ މަފްހޫމާ މުޅިން ޚިލާފު އަނިޔާވެރި ޢަމަލެކެވެ.
މުޖުތަމަޢުގެ ނިންމުންތަކުގައި ބައިވެރިވުމާއި، ޤައުމުގެ ކަންކަން ހިންގުމުގައި ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީވެސް އިންސާނުންނަށް ލިބިގެންވާ ސިޔާސީ އަދި މަދަނީ ޙައްޤެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި ބާރުއަޅާ ޝޫރާ (މަޝްވަރާ)ގެ ނިޒާމަކީވެސް ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. ތިމާގެ ދިރިއުޅުމަށާއި، މުސްތަޤުބަލަށް އަސަރުކުރާނެ ކަންކަމުގައި ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމަކީ އިންސާނާގެ ޒިންމާދާރުކަން އިތުރުވެ، މުޖުތަމަޢު ބާރުވެރިކުރުވާ ކަމެކެވެ.
މީގެއިތުރުން، ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކާއި، ކުޑަކުދިންނާއި، ދޮށީ ޢުމުރުގެ މީހުންނަށް ޚާއްޞަ އަޅާލުމާއި ރައްކާތެރިކަން ލިބުމަކީވެސް އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވަރަށް މުހިންމު ބައެކެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި އެންމެ ނާޒުކު ޙާލަތްތަކުގައިވާ ފަރާތްތަކަށް އިސްކަންދީ، އެމީހުންނަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ އޯގާތެރިކަމާއި އިންސާނިއްޔަތުކަން ރަމްޒުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އިޙްސާންތެރިކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ އެފަދަ ފަރާތްތަކަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ޙައްޤެކެވެ.
އެންމެ ފަހު ކަމަކަށް، ސާފުތާހިރު އަދި ދުޅަހެޔޮ ތިމާވެއްޓެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ ޙައްޤަކީ މިއަދުގެ ދުނިޔޭގައި އިންސާނަކަށްވީތީ ކޮންމެހެން ކަށަވަރުކުރަންޖެހިފައިވާ ޙައްޤެކެވެ. ތިމާވެށި ޙިމާޔަތްކުރުމަކީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ދިރިހުރުމާ ގުޅިފައިވާ ކަމަކަށްވާއިރު، ތަޣައްޔަރުނުވާ ވަޔާއި، ސާފު ބޯފެނާއި، ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ކޮންމެ އިންސާނަކަށްމެ ލިބެންޖެހެއެވެ. ވީމާ، މި އެންމެހައި ޙައްޤުތަކަކީ އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުން ފުރިހަމަކޮށް، އޭނާގެ އަގުވަޒަންކޮށްދޭ، އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ދޫކޮށްލެވެން ނެތް މުހިންމު ރުކުންތަކެކެވެ.